Dziedzictwo, które napędza przyszłość
Autorski projekt Moniki Trypuz, zrealizowany na zlecenie Muzeum Wsi Lubelskiej, czerpie inspirację z pereboru nadbużańskiego – tradycyjnego ornamentu tkackiego zdobiącego stroje ludowe, ręczniki obrzędowe i obrusy. Charakterystyczne dla niego geometryczne motywy, takie jak romby i iksy, tworzone ręcznie na krośnie, stały się punktem wyjścia do współczesnych form artystycznych: rzeźby, kostiumów, animacji, filmu oraz warsztatów. W procesie tym kluczową rolę odegrały autorsko przetworzone i zaprojektowane przez Monikę Trypuz moduły tradycyjnych wzorów pereboru, które stały się bezpośrednią inspiracją do powstania projektu oraz leitmotivem całego wydarzenia.
Wystawa Przestrzenie Pereboru: Odbicia Tradycji, Rytm Przyszłości została przygotowana na Wystawę Światową Expo 2025 w Osace jako artystyczna interpretacja hasła Pawilonu Polskiego: Dziedzictwo, które napędza przyszłość. Jej celem było ukazanie kulturowego i twórczego potencjału województwa lubelskiego. Prezentacja odbyła się w dniach 14–20 maja 2025 r. na wyspie Yumeshima w ramach Tygodnia Regionalnego Województwa Lubelskiego.

Przestrzenny perebor
Tradycyjny motyw pereboru nadbużańskiego został przekształcony w formę przestrzenną, zyskując nową tożsamość jako rzeźba. U podstaw instalacji znajduje się lustro, w którym wzór powraca — nie jako wierna kopia, lecz dynamiczny ornament w płaszczyźnie. Zmienny w zależności od światła i kąta patrzenia, odbity wzór staje się metaforą pamięci kulturowej: tego, co powraca, ale już w innej formie.
Lustro symbolizuje ciągłość i twórczą reinterpretację tradycji. Instalacja tworzy dialog między materią a obrazem, formą a pamięcią, przeszłością a przyszłością. Przestrzenny perebor ukazuje, że dziedzictwo nie jest zamkniętym rozdziałem, lecz żywym zasobem — inspiracją do nowych opowieści wizualnych i przestrzennych.

Strażniczki wzoru
Stroje zostały zaprojektowane jako nośniki wzoru – przestrzenie ekspozycyjne dla przetransponowanego motywu pereboru nadbużańskiego. Ręcznie tkane panele z lnianych i recyklingowanych nici rozwijają moduł obecny w instalacji Przestrzenny perebor, przekształcając tradycyjne romby i iksy w nowoczesną geometrię.
Stroje wykonane zostały z materiałów zrównoważonych – w duchu idei textile-to-textile – przy użyciu nici z recyklingowanych tkanin dostarczonych przez polski startup Use Waste. Ubrane w nie Strażniczki Wzoru – kobiety symbolicznie związane z przekazem tradycji – stanowiły żywą ekspozycję, w której ciało i ruch stawały się środkiem komunikacji kulturowej. Kostiumy te łączą przeszłość z przyszłością, czyniąc z dziedzictwa tkackiego formę współczesnego manifestu.
Przekazywanie dziedzictwa
Prezentowany film, przygotowany na EXPO Osaka 2025, stanowi wizualną i emocjonalną opowieść o dziedzictwie jako sile twórczej. Nagranie to było integralną częścią wydarzenia – odtwarzano je zarówno podczas prezentacji rzeźby i strojów wewnątrz pawilonu w sali koncertowej, jak i na elewacji budynku.
Materiał skupia się na przekazie międzypokoleniowym i kobiecej roli w ochronie tradycji. Obserwujemy symboliczny gest podawania nici – z pracowni mistrzyni pereborów przez matkę do córki. W tle pojawiają się przestrzenie Muzeum Wsi Lubelskiej oraz książka autorska książka Moniki Trypuz Rocznik Wsi, których obecność wzmacnia narrację o ciągłości kultury regionu.
Zwieńczeniem filmu jest scena wokół rzeźby Przestrzenny perebor, otoczonej przez kobiety – Strażniczki Wzoru. Całość tworzy refleksyjną opowieść o tym, że dziedzictwo nie należy tylko do przeszłości – może być aktywnym źródłem inspiracji i projektowania przyszłości.

Autorskie warsztaty
Zaprojektowane przez Monikę Trypuz warsztaty plastyczne i tkackie odbywały się w otwartej przestrzeni przed Pawilonem Polskim jako część wystawy Muzeum Wsi Lubelskiej na EXPO Osaka 2025.
Warsztaty tkackie: Uczestnicy pracowali na ramkach z lnianą osnową i wątkiem z recyklingowanych ubrań, tworząc jedno- i wielokolorowe sploty płócienne. Zajęcia połączyły tradycyjną technikę pereboru z ideą zrównoważonego rozwoju.
Warsztaty plastyczne: Interaktywne zajęcia, którym towarzyszyła prezentacja książki artystycznej Moniki Trypuz Rocznik wsi oraz zawartych w niej tradycji i zwyczajów dawnej wsi. Uczestnicy kolorowali ilustracje przedstawiające architekturę Muzeum Wsi Lubelskiej (m.in. cerkiew z Tarnoszyna, dwór z Żyrzyna, wiatrak z Zygmuntowa) oraz tradycyjny proces obróbki lnu i tkania.
